۱۳۹۶/۰۶/۰۱

درباره ی اتش

گزارش: هیربد سوشیانت مزدیسنا

آفرینش آتش و گونه هایش
{} اورمزد، آتش را از اندیشه اش آفرید و فروغش را از روشنی بیکران آورید.
{} اورمزد، آتش را اخگرگونه آفرید و درخشش آن، از جایگاه اورمزد، از روشنان بیکران پیوستآنگونه تنی نیکو که اتش را درخور است.
هنجار جهان و آفریدگان از آتش است.
{} اورمزد، آتش را در همه ی آفرینش چنان پراکنید و فراز برد که یک خانه دار، چون در خانه اش میشود، زغال سرخ در سراسر هیمه باز مینهد.
{} اورمزد به آتش فرموددر هنگامه ی اهریمنی، با توست پرستاری مردم، از میان بردن درد و سردی، و خورش ساختن و پختنهنگامی که تو را چیزی برمینهند و پیرامونت را هیزم میچینند، بیرون آی و فراز بگیر.
{} اورمزد، آتش را بر پنج گونه افرید:
یکمآتش آسمان سوز (برزی سوه = بلند ساینده).
دومآتش تن سوز (وهو فریان، بهفِرَنف تار = بهترین دوست)
سومآتش گیاه سوز (اور وازشت = گیاه پز)
چهارمآتش ابر سوز (وازشت = گرم کننده)
پنجمآتش زمین سوز (اسپِنیشت = افزاینده)
{} آتش برزی سوهدر گرو-دمان آفریده شدفره ای در آسمان است که در آتش بهرام پایگاه دارد؛ بسان خانه داری که سر و سامانش به خانه اش میباشدافزون شدن نیروی او، از روشنی و درخشش آتش، سوزاندن بوی خوش و پاکیزگی ستایشگاه ایزدان استکارکرد اوپیکار با دروغ مینویی (آسیبهای ناپیدا)، یاوری به ایزد سروش برای پاسبانی خفتگان در شب، سوزاندن پری سانان (شخانه هاکه با گند و دود و پلیدی شان به دشمنی روشنان می آیند تا آفریدگان را تباه کنند. <سوختن شهابها در جو زمین>
{} آتش وهو فریاندرون شکم مردمان و جانوران استکارکرد آنگوارش آب و خورش، و تافتن و گرم کردن تن، و روشن بودن چشمان است.
{} آتش اور وازشتدرون گیاهان و نیز در تخم آنها استکارکرد آنسابیدن زمین، تافتن و تراویدن اب برای گرم نمودن گیاه و پیدایش شکوفه های دلپسند و نیک سیما و خوشبوی، و رساندن میوه با مزه های گوناگون استاین آتش تنها آب میخورد و خورش را نمیتواند گوارش کند.
{} آتش وازَشتدر ابر، پویان استکارکرد آن در اندروای (هوا): برق زدن در تیرگی و تاریکی ابر، سبک و باریک کردن ستبرای هوا برای گداختن تگرگ، و گرم کردن به اندازه ی آبی که در ابر است برای ریختن سرشک (باران). آتش وازَشت به رویارویی دیو اسپنجروش (دربند کننده آب در ابرهامی ایستداین آتش، نه آب و نه خورش را گوارنده  نیست.
{} آتش اسپنیشتگزارش و معنایش برکت بخشنده میباشدتنها خورش (مواد خشکرا میخورد و آب پزیر نیستدر گیتی و جهان مادی به کار داشته میشوداین آتش که خود در گرو دمان (ارش روشنزاده شد،  پیداست که آتشی زمینسوز استسرده های هم چهره (آتشهای همنوع و هم سرشترا می افزاید. <سته ی مرکزی و آتشین زمین>. 
{} اورمزد در اغاز افرینش، همه ی زمین را برای پاسبانی، سپارید به:
آزر فرن بغآتش ورجاوند که همچون اتوربان و موبد است.
آزر گُشن اسبآتش تکاور که همچون ارتشتار و سپاهی است.
آزر برزین مهرآتش پر سود که همچون کشاورز و شبان است.
{} اورمزد هنگامی که خواست تن مادی آتش را بیافریند، آتش نالید کهبه گیتی نروم، زیرا بر من بسی بدی کنند.
پس اورمزد به آزربایگان، به «اس نوند کوه»، آزر گشنسب را بهرام گونه نشانید و گفتمردم میتوانند کار خوراک را به آتش خانگی سپارند و پس از فراهم شدن خوراک، آن آتش را دوباره به آتشگاه بهرام ببرند و بی گزند نمایند.
پس آتش برای آمدن به گیتی همداستان شد و اورمزد برای پاداش، همه ی آتشهای بهرام ایزد را به پاکی پدید آورد.
{} آزر گشن اسپ تا پادشاهی کیخسرو به آن آیین، پاسبانی جهان میکردچون کیخسرو برای برفکندن بتکده دیوها به آزربایگان رفت، آزر گشن اسپ بر یال اسب کیخسرو نشست و تیرگی و تاریکی را از میان برد و آنجا را روشن کرد تا بتکده ویران شدبر همان جای، بر فراز «اس نوند کوه»، آتشگاه آزرگشن اسپ نشانده شد.
{} اورمزد، آزر فرن بغ را به پاداش پیکار با زهاک، به خوارزم، به «فرهمند کوه» نشانیدهنگامی که دیوها جم را از میان بریدند، آزر خوره (= فرن بغفره ی جم را از دست زهاک رهایی بخشیددر پادشاهی گشتاسپ شاه، آزر فرن بغ از خوارزم به «روشن کوه»، به سرزمین کاریان (پارسنشانده شد.
{} اورمزد، آزر برزین مهر را به پاداش گرواندن گشتاسب به دین زرتشت، بهرام گونه در سرزمینی به نام «پشته گشتاسپان»، به «ریوند کوه»، نشانیدچون انوشه روان زرتشت، به رواج دین پرداخت و برای بی گمان کردن گشتاسپ و فرزندانش به دین ایزدان، بسی چیزها آشکار نمود، گشتاسپ این آتش را به کوه ریوند (نیشابوربه دادگاه (= آتشکدهنشانید.
{} اورمزد در اغاز آفرینش، سه اتش را همچون سه فره، برای پاسبانی جهان آورید.
{} هستی این اتشها در جهان، در خدایی و پادشاهی هوشنگ، بیشتر پیدا و نمایان بودآنگاه که مردم، همراه گاو «سر-سوز» از کشور خونیرس به کشورهای دیگر کوچ کردند، در نیمه راه دریا، شبی بادی شگفت و خیزاب های سخت، درگرفتآتشپایه ای که در پشت گاو، آتش جهنده و هویدا را نگه داشته بود، به دریا افتاد و همه جا را روشن کردگوهر آن آتش بزرگ به سه بخش پدیدار شد و در سه آتشپایه نشاندند و از دریاها گزشتندآنها سه فره ی مهمان در سه آتش گشتندفرن بغ، گشن اسپ، برزین مهرآنها با آن تن فرهمندانه در جهان هستند.
{} جم در پادشاهی اش همه ی کارها را بیشتر به یاری این سه اتش میکرد.
{} این هر سه آتش، آزر بهرام هستند و تن همه شان، همسان اتش گیتی استفره ای که در آتشها مهمان است و جای دارد، مانند روانی از مینو است که در تن مردمان هنگامی که در شکم مادر هستند، برمینشیند و تن ایشان را تا زنده هستند برومند میداردچون تن بمیرد و به زمین بازامیزد، روان هم به مینو بازگردد.
{} هنگامی که هزار اتش مادی و زمینی را یکی کنند و با ان نیرنگ (دعایاشکار، زوهر (پیشکش مایعدهند و به دادگاه (آتشکدهبنشانند، انگاه مینویی از فره ی اتشان بر این آتش مینشیندهمانند آن سه آزر مینوی که بر اتش مادی و گیتی مهمان شدند، این اتشهای دیگر نیز آتش بهرام هستندتن آنها از اتش زمینی و روان شان ان فره است که از سوی خدایان بر آنها نشانده میشود.
{} آتشها با از میان بردن دروغ، از مردمان پاسبانی میکنندهرگاه فسرده و خاموش شوند، آن فره به مینوان باز میرسدآتش را از این رو به نام بهرام میخانند که همه ی اتشهای جهان را ایزد بهرام پشتیبانی میکند؛ و پاسبانی با ایزد سروش است و این دو ایزد با یکدیگر همکارند.
{} آزر فرن بغ که آتوربان (موبداتشهاست، آزر گشن اسپ که ارتشتار آتشهاست، آزر برزین مهر که واستریوش (پرورنده یآتشهاست، در همکاری با بهرام هستند و تا فَرَش گرد (رستاخیز)، پاسبان جهانندچون با تابش خویش، دیو و دروغ را بزنند، مردمان گویند کهآتشی بگزشت.
{} آمدن ایزدان از جهان مینوی به گیتی و جهان مادی، نخست به آتش بهرام و سپس به دیگر جای هاست.
{} پرهیزگاری آتشین بسی گونه ها دارد که دو تایش برتر استیکی زمانی که با بی گناهی و راستی به آتش پرهیزی بپردازند؛ و دیگری زمانی که آتش را ارزشمند بدارند.
{} باید کوشا بود برای افروختن اتش در هنگام یکسوم میان شب تا بسی دیوها زده و رانده شوندتا زمانی که اتش افروخته است، به هرجایی که نور و گرمایش به پیش برود، تیره و تاری را میبرد و ناپیدا مینمایداین کار، یاری به مینویی است که برای نابودی آن تیرگی گمارده شده استو آن مینو، روان اتش افروزان را روشن و نیکو و آسوده میسازد.
{} آتش بهرام را باید در دهستان و شهرستان، نیکو نگه داشت زیرا اگر آتش بهرام نبود هیچکس نمی توانست از شهری به شهر دیگر برود؛ از خوره (فره یآتش بهرام است که در راهها کسی بر دیگری نمیتواند دست درازی کندهر شب یک بار و هر روز دوبار باید آتش بهرام را برافروخت و هیزم تمام بگزارندبه آتش افروز باید نان و نفقه بدهندهرگاه ان اتش را خشنود کنند، هر آتش که در هفت کشور باشد نیز از ان فرد خشنود میشود.


درباره ی آتشکده ها
{} آتش بهرام بسیار است و هر یک را شاهی نشانده استبسیاری در فرمانروایی تازیان خاموش شد.
{} آتش فرمگر / سرزمین مان گیوگانبی خورش میسوختدر روزدود و در شبآتش پیدا بوداگر چیزی پاک بر ان می افکندند میپزیرفت و اگر ریمن و پلید بود، بیرون می افکنداز برای گرمایش، هیچ جادوگر و گناهکاری یارای نزدیک شدن به آن را نداشت.
{} آتش کومشآتش بی خورش میخاندند و زیر خاکستر هرگز نهفته نمیشدچه با هیزم و چه بدون آن، همیشه میسوخت.
{} آتش وَرد استر / سرزمین بخلان، پیشه دهفریدون نشانید.
{} آتش کاسکان / سرزمین کاشزاب پسر تهماسب نشانید.
{} آتش سه گانه ی کرکوی / سرزمین سیستانافراسیاب هنگام فرمانروایی بر ایران نشانید.